Yetişkin olduğumuzda hayatımızdaki birçok yükü "sorumluluk" olarak adlandırırız. Herkesi mutlu etmeye çalışmak, aile içindeki sorunları çözmek, insanların duygularını yönetmek, kimse üzülmesin diye kendi ihtiyaçlarımızdan vazgeçmek...
Peki bunların hepsi gerçekten sorumluluk mudur?
Çoğu zaman hayır.
Bazıları çocuklukta üstlenmek zorunda kaldığımız görevlerin yetişkinlikteki devamıdır.
Bir çocuk dünyaya geldiğinde sorumluluk almak için değil, bakım almak için gelir. Ancak bazı ailelerde roller karışır. Çocuk ebeveynin sırdaşı olur, duygusal destekçisi olur, kardeşlerinin bakımını üstlenir ya da evdeki huzuru korumaya çalışır. Bazen anne-babasının kavgasını yatıştırmaya çalışır, bazen üzgün olan ebeveynini teselli eder, bazen de kimsenin yük olmamak için kendi ihtiyaçlarından vazgeçer.
Psikoloji alanyazısında bu durum, Aile Terapisi alanında çalışan Ivan Boszormenyi-Nagy tarafından Ebeveynleşme (Parentification) olarak tanımlanmıştır; çocuğun gelişimsel olarak hazır olmadığı sorumlulukları üstlenmek zorunda kalmasıdır. Bu bazen davranışsal düzeyde gerçekleşir; çocuk ev işlerini, kardeş bakımını veya yetişkin görevlerini üstlenir. Bazen de duygusal düzeyde ortaya çıkar; ebeveynin kaygısını, yalnızlığını, öfkesini veya mutsuzluğunu taşımaya başlar.
Kültürel değerler de bu örüntüyü güçlendirebilir. Özellikle fedakârlığın, büyüklere hizmet etmenin ve kendi ihtiyaçlarını geri plana atmanın erdem olarak görüldüğü toplumlarda çocuklar erken yaşta "iyi çocuk" olabilmek için fazla sorumluluk üstlenebilirler.
O dönemde bu görevler bir seçim değil, hayatta kalma stratejisidir.
Çocuk şunu öğrenir:
"Ben güçlü olursam ailem dağılmaz.",
"Ben sorun çıkarmazsam sevilirim.",
"Ben herkesin yükünü taşırım."...
Yıllar geçer, çocuk büyür ama strateji, örüntü değişmez.
Bu kez iş yerinde herkesin işini üstlenir. İlişkilerinde karşı tarafın duygularından kendini sorumlu hisseder. Ailesindeki sorunları çözmeye çalışır. Hayır demekte zorlanır. Yorulur ama bırakmayı da bilemez.
Çünkü artık taşıdığı şey sorumluluk değil, çocuklukta öğrendiği bir görevdir.
Gerçek sorumluluk ile yük arasında önemli bir fark vardır.
Sorumluluk kişinin kontrol alanındaki şeylerle ilgilidir. Yük ise başkalarının alanına giren şeyleri taşımaya başladığımızda ortaya çıkar.
Bir yetişkin olarak kendimize şu soruları sorabiliriz:
Bu gerçekten benim sorumluluğum mu? Yoksa bir başkasının görevi mi?
Bu durumu çözebilecek tek kişi gerçekten ben miyim? Yoksa çocukluğumdan kalan bir alışkanlık mı devrede?
İyileşme çoğu zaman yeni sorumluluklar almakla değil, bize ait olmayan sorumlulukları geri vermekle başlar.
Çünkü olgunlaşmak her şeyi taşımak değildir.
Neyi taşıyacağımıza ve neyi sahibine bırakacağımıza karar verebilmektir.
Psikolog Meltem Şahiner
İlk Nefes Psikoloji Merkezi
Adres: Ali Çetinkaya Mahallesi Muammer Aksoy Caddesi 1. Sokak No: 3 Daire:18 2. Kat
Yaşar İş Merkezi Adliyenin Arkası
Ayvalık
İletişim: 0551 003 8688
){kind=link}